Lợi ích sức khỏe của mật ong dú theo khoa học: Đường quý trehalulose & chất chống oxy hóa

Mật ong dú (stingless bee honey) đang thu hút sự chú ý của các nhà khoa học trên khắp thế giới. Không chỉ có hương vị chua nhẹ đặc trưng, loại mật này còn sở hữu thành phần độc đáo khó tìm thấy ở bất kỳ loại thực phẩm nào khác. Vậy khoa học thực sự nói gì về lợi ích sức khỏe của mật ong dú? Bài viết dưới đây tổng hợp các phát hiện nghiên cứu mới nhất, trình bày một cách khách quan và dễ hiểu.

Mật ong dú là gì?

Ong dú là nhóm ong không đốt (Meliponini) sinh sống chủ yếu ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Giống như ong mật châu Âu quen thuộc, ong dú sống thành đàn gồm một ong chúa được nhiều ong thợ chăm sóc; chúng làm và dự trữ mật từ mật hoa mà chúng thu thập, với hơn 600 loài ong dú được biết đến trên khắp các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới thế giới.

Điểm thú vị là cách chúng lưu trữ mật. Khác với ong mật lưu trữ trong tổ sáp hình lục giác, ong dú cất mật trong các “hũ” làm từ sáp trộn nhựa cây, và mật ong dú có vị chua đặc trưng so với mật ong thường.

Trehalulose – “ngôi sao” trong mật ong dú theo nghiên cứu

Phát hiện nổi bật nhất của khoa học gần đây chính là một loại đường hiếm. Các nhà nghiên cứu từ Đại học Queensland (Úc) đã chứng minh mật ong dú giàu một loại đường hiếm gọi là trehalulose, một cách độc đáo, và loại đường này có thể mang lại nhiều lợi ích từ chỉ số đường huyết thấp đến đặc tính chống oxy hóa.

Vậy trehalulose khác gì đường thông thường? Dù có cấu trúc tương tự sucrose (đường ăn), liên kết giữa glucose và fructose trong trehalulose lại ổn định hơn, nghĩa là nó phân giải chậm hơn ở ruột non, cho chỉ số đường huyết (GI) thấp hơn và tạo ra mức tăng đường huyết ổn định thay vì tăng vọt.

Trehalulose xuất hiện ở nhiều loài ong dú khác nhau

Nghiên cứu cho thấy đây là đặc điểm chung của mật ong dú. Trehalulose là thành phần chính của mật ong dú từ Malaysia, Úc và Brazil. Một nghiên cứu năm 2024 trên 36 mẫu mật tại Úc cũng ghi nhận tất cả các mẫu được khảo sát đều chứa trehalulose, ủng hộ giả thuyết rằng disaccharide bất thường này là hợp chất đánh dấu đặc trưng của mật ong dú.

Chỉ số đường huyết thấp và tiềm năng với đường huyết

Đây là một trong những lĩnh vực được quan tâm nhiều nhất. Trehalulose là một đồng phân tự nhiên của sucrose nhưng giải phóng đường đơn vào máu chậm hơn nhiều, nhờ đó có cả chỉ số insulin thấp lẫn chỉ số đường huyết thấp.

Trong các nghiên cứu tiền lâm sàng, mật ong dú thể hiện tín hiệu tích cực. Các nghiên cứu đã mô tả đặc tính chống tiểu đường của mật ong dú Geniotrigona thoracica, bao gồm bảo vệ chống lại sự tăng đường huyết lúc đói; khi cho chuột đực bị tiểu đường dùng mật này đã ngăn được sự gia tăng đường huyết lúc đói, cholesterol toàn phần, triglyceride và LDL.

Lưu ý: Đây là kết quả trên động vật và thí nghiệm, chưa phải khuyến nghị điều trị cho người. Người bị tiểu đường nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi thay đổi chế độ ăn.

Tốt cho răng miệng hơn đường thường

Một lợi ích khác được các nhà khoa học nhắc đến là khả năng ít gây sâu răng. Ngoài các tác động chuyển hóa, trehalulose không gây sâu răng, nghĩa là nó không góp phần đáng kể vào việc làm hỏng men răng; nó cũng thể hiện tiềm năng chống oxy hóa, dù các cơ chế cụ thể vẫn cần nghiên cứu thêm.

Giàu chất chống oxy hóa và hợp chất sinh học

Mật ong dú chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học. Hàm lượng cao axit phenolic và flavonoid mang lại lợi ích cho mật ong dú, và tùy theo nguồn gốc thực vật, địa lý, mật có thể chứa flavonoid, axit phenolic, axit ascorbic, tocopherol, axit hữu cơ, axit amin và protein.

Về cơ chế chống oxy hóa, hoạt tính chống oxy hóa giúp giảm sự hình thành các gốc oxy phản ứng (ROS) và hạ mức stress oxy hóa. Một nghiên cứu năm 2025 cũng chỉ ra rằng mức protein và chất chống oxy hóa cao hơn quan sát được ở mật ong dú.

Đặc tính kháng khuẩn, chống viêm và hỗ trợ lành vết thương

Nhiều nghiên cứu tổng quan đã ghi nhận các đặc tính này. Chúng bao gồm đặc tính chống oxy hóa, kháng khuẩn, chống viêm và giữ ẩm liên quan đến quá trình lành vết thương.

Cụ thể hơn về khả năng kháng khuẩn, một nghiên cứu đã thử nghiệm mật từ tám loài ong dú khác nhau và phát hiện mật ong Homotrigona fimbriata thể hiện hoạt tính kháng khuẩn cao nhất, ức chế năm loại vi khuẩn gồm Serratia marcescens, Escherichia coli, Bacillus subtilis, Alcaligenes faecalis và Staphylococcus aureus.

Những hướng nghiên cứu mới nổi

Khoa học vẫn đang mở rộng hiểu biết về mật ong dú. Về tiềm năng bảo vệ thần kinh, các nghiên cứu đã cho thấy những đặc tính có lợi bao gồm kháng khuẩn, kìm khuẩn, chống viêm, bảo vệ thần kинh và hỗ trợ chữa lành vết thương cũng như cháy nắng.

Đối với hỗ trợ kiểm soát cân nặng, nó cũng có thể hữu ích cho người tiền tiểu đường và người đang cố gắng giảm cân, vì mức đường huyết tăng chậm do thực phẩm GI thấp giúp tăng hormone leptin, hỗ trợ giảm lượng thức ăn nạp vào trong bữa ăn.

Cần lưu ý điều gì?

Dù triển vọng rất tích cực, khoa học vẫn còn nhiều điều cần khám phá. Nhiều kết quả xuất phát từ nghiên cứu trong phòng thí nghiệm hoặc trên động vật, chưa phải bằng chứng lâm sàng đầy đủ trên người. Ngoài ra, thành phần của mật ong dú có sự biến đổi đáng kể, chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố như nguồn hoa, nguồn gốc địa lý và thời điểm thu hoạch. Vì vậy, chất lượng mật phụ thuộc nhiều vào nguồn gốc và cách bảo quản.

Kết luận

Các nghiên cứu khoa học ngày càng làm sáng tỏ vì sao mật ong dú được xem là loại mật đặc biệt: giàu trehalulose với chỉ số đường huyết thấp, ít gây sâu răng, đồng thời chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa cùng tiềm năng kháng khuẩn, chống viêm. Đây là những đặc điểm hấp dẫn cho ai muốn lựa chọn một nguồn ngọt tự nhiên và tinh tế hơn.

Nếu bạn muốn trải nghiệm hương vị chua thanh độc đáo cùng những giá trị tự nhiên của mật ong dú, hãy tìm hiểu sản phẩm mật ong dú tự nhiên tại Ong Dú Nhà Tôi – được thu hoạch và bảo quản cẩn thận để giữ trọn dưỡng chất. Liên hệ với chúng tôi để được tư vấn nhé!